नवलपरासी,२७ मंसिर
भगवान गौतम बुद्धको अस्तिधातु रहेको रामग्राम स्तुपमा ‘विश्व शान्ति कार्यक्रम’ अन्तरगत विविध कार्यक्रम गरि चिन लगायतका विभिन्न देशका पर्यटकले विश्व शान्तिको कामना गरेका छन् । चिनिया कला,गित र संगित प्रस्तुत गर्दै विभिन्न देशबाट आएका बुद्धिस्ट र अतिथिहरुको सहभागितामा शुक्रवार साझ स्तुप परिसरमा दीप प्रज्वलन गरिएको हो ।
उनीहरुले लुम्बिनीमा तीन दिनसम्म गरेको कार्यक्रममा अन्तरगत नै रामग्राममा शुक्रवार साझ विश्वशान्तिका लागि दिप प्रज्वलन,साँस्कृतिक कार्यक्रम गरेका थिए । सो कार्यक्रममा स्थानियबासी समेतको सहभागिता गराइएको थियो । शान्ति र समृद्धि, जलवायु परिवर्तन, विकास, आन्तरिक कल्याण र सामाजिक न्याय लगायतका विषयमा चार्चा समेत गरिएको थियो । रामग्राम लगायत लुम्बिनी क्षेत्रमा बौद्ध संस्कृतिको विकास, संस्थान र विश्व विद्यालयहरूको आरोह–अवरोह, कार्बन उत्सर्जनका चुनौती र न्यूनीकरण र अध्यात्मबारे उपस्थित बौद्ध तिर्थयात्रीले छलफल गरेका थिए ।
आध्यात्मिक,प्रकृतिपरक र चिनियाँ परम्परागत गीत–संगीत प्रस्तुत गरिएको थियो । विश्व शान्ति कार्यक्रममा भाग लिन आएका इथियोपिया पूर्वप्रधानमन्त्री ताम्रत लेइन लुम्बिनीमा आएको भए पनि रामग्राम स्तुपमा उपस्थिती भने हुन सकेन् । आयोजक द प्रमिस ल्यान्डका अध्यक्ष निकेश अधिकारीले विश्वमा शान्ति सद्भाव र रामग्राम सहित लुम्बिनी क्षेत्रको पर्यटन प्रचारका लागि कार्यक्रमको आयोजना गरिएको बताएका थिए । यस्ता कार्यक्रमले वैदेशिक लगानी भित्र्याउन पनि सहयोग पुग्ने उनको भनाइ थियो ।
अधिकारी विगत तिन बर्ष देखी मंसिर महिनामा रामग्राममा कार्यक्रम गर्दै आएका छन् । पहिलो बर्ष उनी विभिन्न १२ देशका बौद्ध भिच्छु सहित तत्कालिन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल सहितको उपस्थिती गराई भब्य कार्यक्रम गरेका थिए । गत बर्ष पनि उनी भब्य तरिकाले नै कार्यक्रम गरेको र यो बर्ष पनि उनले रामग्राममा बौद्ध पर्यटक तथा लगानीकर्ता उतारेर कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइएका छन् । उनले उतm कार्यक्रममा स्थानिय सहभागिता समेत बढाउदै आएका छन् ।
विगत भन्दा अहिले बर्षेनी रामग्राम स्तुपमा पर्यटकको आगमन बढदै गएको छ । बौद्धदर्शन अनुसार बुद्धको ज्ञानसँगै बुद्धको धातुको सानिध्यमा थप अध्यात्मिक अभ्यासको महत्व हुने हुदा स्तुपक्षेत्रमा दैनिक जसो पर्यटकको आगमन बढदै गएको स्थानियले बताएका छन् । रामग्राम स्तुप क्षेत्रमा सन २०२५ नोवेम्बर महिनासम्म १५ हजार भन्दा बढि तेश्रो मुलुकमा पर्यटक तथा बौद्ध तिर्थयात्रीले भ्रमण गरेका तथ्याँक छ । पर्यटकिय पुर्वाधार नभए पनि बुद्ध प्रति श्रद्धा राख्ने भारत र नेपाल बाहेक ३१ देशबाट धार्मिक पर्यटक तथा बौद्ध तिर्थयात्रीले भ्रमण गरि स्तुपको दर्शन गरेका थिए ।
जस्मा सबै भन्दा थाईलैण्डबाट ६ हजार १ सय ६० जना धार्मिक पर्यटकले भ्रमण गरेको रहेछन् । थाइलैण्डका पर्यटकलाई बास बस्नका लागि थाईहरुको आफ्नै बौद्ध विहार बनाएको लाईलैण्डका बढि पर्यटक आउने र बास बस्ने ब्यवस्था छ । आउने पर्यटक मध्ये नेपाल र भारत बाहेक तेश्रो मुलुकका पर्यटकहरुको लगत विवरण राखिने गरिएको उनको भनाई थियो ।
तिब्बत तथा अपर मुस्तागँका २ हजार २ सय ८६ जना र निचिया पर्यटक २ हजार २ सय ७ जना पर्यटक आएका थिए । केही दर्शन पुजापाठ गरि फर्केका थिए,भने केही कोरियनले बनाएको गेष्टहाउसमा बास बसेका थिए । अधिकाँस परासी तथा भैरहवाका होटलमा बास बस्न गरेका थिए । त्यसै गरि भुटानी पर्यटक ३ सय ५० जना,कम्बोडियन पर्यटक २ सय १० जना आएका थिए । मलेसियन २ सय ८५ जना बर्माबाट ९ सय ७५ जना पर्यटक आएको तथ्याँकमा देखिन्छ । दक्षिण कोरियाबाट ७ सय ९६ जना श्रीलँकाबाट १ सय १३ जनाले भ्रमण गरेको उल्लेख छ । रामग्राम स्तुप क्षेत्रमा आउने पर्यटक ३१ देशबाट आएको रहेछन् ।
अहिलेसम्म अमेरिका,अष्ट्रेलिया,भुटान,क्यानाडा,फ्रान्स,जर्मनी,हंकगँ,इण्डोनेसिया,इटली, जापना, कोरिया,मंगोलिया,रसिया,साइप्रस,सिँगापुर,स्पेन, स्विडेन,स्वीस,ताईवान,युगाण्डा भियतनामका पर्यटकहरु पनि आएका थिए । मगधका तत्कालिन सम्राट अशोक स्तुप उत्खनन गराउदै ८४ हजार स्थानमा स्तुप बनाउने गरि स्तुपको उत्खनन गराउने क्रममा अन्तिम समयमा रामग्राम स्तुपको उत्खनन गर्न आई पुगेका थिए । तर स्तुपमा पुजा ध्यान गर्दै आएका नागबंशीहरुको आग्रहमा रामग्राम स्तुप उत्खनन गरेनन् । बरु रामग्राम स्तुप नजिकै स्नान गर्न पोखरीको निर्माण गराई दिए । भिच्छुलाई बस्नका लागि बौद्ध विहार बनाई दिए ।
उपासकहरुको बसोबासका लागि पनि आवास बनाई दिएका थिए । अहिले सो स्थान रामग्राम ७ देउरवामा रहेको छ । त्यसै गरि सम्राटकै निर्देशन अनुसार हजारौ भिच्छु संघका लागि आराम गर्ने स्थान संघाग्राम र ठूलो पोखरीको निर्माण रामग्राम १७ देवगावमा बनाउन लगाएका थिए । जुन अहिले पुरातात्विक खोजले पहिचानमा ल्याइ रहेको छ । आधुनिककालमा भारतमा अग्रेज शासनकालमै बेलायतबाट आएका अग्रेजी विद्धान डा.डब्लु होयले रामग्राम स्तुपको पत्ता लगाएका थिए । सन १८९६ मा लुम्बिनीमा अशोक पिलरको माध्यमले लुम्बिनी पत्ता लागे पछि उनले त्यसकै आधारमा खोज्दै आउदा सन १८९८ मा रामग्राम स्तुपको पत्ता लगाएका थिए ।
