नवलपरासी,३० असोज
पुर्वि नवलपरासीको त्रिवेणीधाम स्थित गजेन्द्रमोक्ष दिब्यधाममा वैदिक विश्वविद्यालय स्थापनार्थ १ महिने अष्टाचल धनधान्याचल विराम महायज्ञ हुने भएको छ । मंसिर १ गतेबाट शुरु भई २९ गतेसम्म महायज्ञ सञ्चालन गरिने महायज्ञ सम्पादन मुल समितिले जानकारी गराएको हो ।
वैदिक शिक्षा सञ्चालन तथा सनातन धर्मका धार्मिक ग्रन्थहरूको अध्ययन–अध्यापनलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले काठमाडौंमा अखण्ड ज्योतिबाबा, च्यारिटेबल ट्रस्टको अगुवाइमा महायज्ञ आयोजना गर्ने तयारी गरिएको छ । महायज्ञमार्फत वेद, पुराण, इतिहास तथा अन्य धार्मिक ग्रन्थको अध्ययन, पाठपारायण र धार्मिक ज्ञानको प्रचारप्रसारमा जोड दिइने आयोजकले जनाएको छ । महायज्ञ सम्पादन मूल समिति, काठमाडौं, अखण्ड ज्योतिबाबा स्वामी श्री जी च्यारिटेबल ट्रस्ट तथा नेपाल तीर्थस्थल विकास राष्ट्रिय समितिको नाममा सार्वजनिक गरिएको विवरणमा वैदिक तथा धार्मिक ग्रन्थको पाठपारायणदेखि महालक्ष्मी हवन, धार्मिक प्रवचन र चेतनामूलक कार्यक्रमसम्मका गतिविधि समेटिएका छन् । महायज्ञमा सम्पुर्ण नेपाल तथा भारतका हिन्दु धर्मावलम्बीलाई श्रद्धापुर्वक सहभागिता जनाउनका लागि धामका गुरु कृष्ण प्रपन्नाचार्यले गरेका थिए ।
वेद, पुराण र इतिहासको अध्ययनमा प्राथमिकता
महायज्ञको कार्यक्रमअनुसार बिहान ८ बजेदेखि मध्याह्न १२ बजेसम्म वेद, पुराण, इतिहासलगायत धार्मिक ग्रन्थको पाठपारायण तथा सङ्गीतमय महालक्ष्मी हवन सञ्चालन गर्ने उल्लेख छ । मध्याह्न १२ बजेदेखि दिउँसो ४ बजेसम्म विभिन्न गुरुहरूबाट प्रवचन दिने कार्यक्रम पनि राखिएको छ । यी गतिविधिले धार्मिक ग्रन्थमा उल्लेख भएका ज्ञान, दर्शन, संस्कार र परम्पराबारे श्रद्धालुहरूलाई जानकारी गराउने अवसर प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । वैदिक शिक्षाको उद्देश्य धार्मिक अनुष्ठानमा सहभागी गराउनु मात्र नभई ग्रन्थमा रहेका विषयवस्तु अध्ययन गर्ने, तिनको अर्थ बुझ्ने र परम्परागत ज्ञानलाई नयाँ पुस्तासम्म पु¥याउने दिशामा समेत केन्द्रित हुनुपर्ने देखिन्छ । वेद, पुराण र इतिहासको पाठपारायणले धार्मिक साहित्यप्रति रुचि बढाउन सहयोग पु¥याउन सक्छ । त्यसैगरी गुरुहरूबाट हुने प्रवचनले धार्मिक विषयमा जिज्ञासा राख्ने व्यक्तिहरूलाई ज्ञान प्राप्त गर्ने अवसर दिन सक्छ ।
नियमित अध्ययन र गुरुबाट ज्ञान प्राप्त गर्ने अवसर
वैदिक पढाइलाई प्रभावकारी बनाउन नियमित अध्ययन, पाठको अर्थबोध, उच्चारणको अभ्यास र जानकार गुरुबाट मार्गदर्शन महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । महायज्ञमा राखिएको पाठपारायण तथा प्रवचन कार्यक्रमले धार्मिक अध्ययनमा रुचि राख्ने व्यक्तिहरूलाई यस्ता गतिविधिसँग जोड्ने आधार तयार गर्न सक्छ । तर महायज्ञमा हुने पाठपारायण र प्रवचन नियमित रूपमा सञ्चालन गरिने औपचारिक वैदिक कक्षाभन्दा फरक गतिविधि हुन् । वैदिक पढाइ सञ्चालन गर्ने उद्देश्यलाई दीर्घकालीन रूपमा पूरा गर्न अध्ययनको पाठ्यक्रम, शिक्षक वा गुरुको व्यवस्था, विद्यार्थीको सहभागिता, कक्षा सञ्चालन हुने स्थान र अध्ययनको निरन्तरताबारे स्पष्ट योजना आवश्यक हुन्छ । उपलब्ध विवरणमा महायज्ञका धार्मिक कार्यक्रम उल्लेख भए पनि वैदिक पढाइ सञ्चालन हुने संस्थाको नाम, विद्यार्थी भर्ना प्रक्रिया, पाठ्यक्रम, कक्षा सुरु हुने मिति तथा अध्ययन अवधि स्पष्ट रूपमा खुलाइएको छैन। त्यसैले महायज्ञबाट वैदिक शिक्षाको संस्थागत कार्यक्रम कहिलेदेखि सञ्चालन हुन्छ भन्ने विषय आयोजकबाट थप पुष्टि हुनुपर्ने देखिन्छ ।
धार्मिक अनुष्ठानसँगै योग, ध्यान र चेतनामूलक कार्यक्रम
महायज्ञको कार्यक्रमअनुसार बिहान ९ बजेदेखि साँझ ७ बजेसम्म योग तथा ध्यान शिविर र भगवदाराधनाको व्यवस्था उल्लेख गरिएको छ। बिहान ७ बजेदेखि ८ बजेसम्म मण्डप पूजन तथा बिहान ८ बजेदेखि १२ बजेसम्म सामूहिक गोपूजन एवं गण्डकी पूजनको कार्यक्रम पनि समावेश छ । त्यसैगरी दिउँसो ४ बजेदेखि ४ः३० बजेसम्म नित्य पूर्णाहुति तथा आरती र साँझ ४ः३० बजेदेखि भजन–सन्ध्या, कथा–प्रवचन एवं चेतनामूलक नाटक सञ्चालन गर्ने कार्यक्रम राखिएको छ । यी कार्यक्रमले महायज्ञलाई धार्मिक अनुष्ठान, आध्यात्मिक अभ्यास र सांस्कृतिक गतिविधिको साझा मञ्चका रूपमा अघि बढाउने आयोजकको योजना देखाउँछन् । धार्मिक शिक्षासँगै योग, ध्यान, भजन तथा प्रवचनले सहभागीहरूलाई आध्यात्मिक गतिविधिमा जोड्ने अवसर प्रदान गर्न सक्छन् ।
वैदिक ज्ञानको पुस्तान्तरणमा जोड
वैदिक तथा धार्मिक शिक्षाको संरक्षणका लागि पुराना ग्रन्थको पाठपारायणसँगै तिनको अध्ययन, व्याख्या र ज्ञानको पुस्तान्तरण आवश्यक हुन्छ। नयाँ पुस्तालाई धार्मिक साहित्यबारे जानकारी गराउने, अध्ययनप्रति रुचि बढाउने र जानकार व्यक्तिबाट ज्ञान प्राप्त गर्ने वातावरण निर्माण गर्नु यस्तो पहलको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो । महायज्ञ आयोजकले सार्वजनिक गरेको कार्यक्रमले वेद, पुराण, इतिहास तथा धार्मिक परम्परासँग सम्बन्धित गतिविधिलाई प्राथमिकता दिएको छ । यद्यपि वैदिक पढाइको नियमित सञ्चालनसम्बन्धी विस्तृत योजना सार्वजनिक भएपछि मात्र विद्यार्थी, शिक्षक तथा अध्ययनको व्यवस्थापनबारे स्पष्ट जानकारी प्राप्त हुनेछ । महायज्ञमार्फत धार्मिक अध्ययनमा रुचि राख्ने व्यक्तिहरूलाई सहभागी गराउँदै वैदिक ज्ञान र सनातन संस्कृतिको संरक्षणमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
